روژاوا چیست و چرا اهمیت دارد؟
«روژاوا» — به معنای غرب در زبان کُردی — نامی است که کُردهای سوریه به منطقه خودمدیریتی شمالشرق این کشور میدهند. این منطقه که رسماً «اداره خودمختار شمال و شرق سوریه (AANES)» نام دارد، از آغاز جنگ داخلی سوریه در ۲۰۱۱ به تدریج شکل گرفت و اکنون بیش از چهار میلیون نفر را — کُرد، عرب، آسوری و ارمنی — در خود جای داده است.
این منطقه به دلایل متعددی در کانون توجه بینالمللی قرار دارد: از مبارزه نیروهای کُردی (YPG/SDF) با داعش گرفته تا آزمایش یک مدل سیاسی نامتعارف به نام «کنفدرالیسم دموکراتیک».
ساختار سیاسی روژاوا: کنفدرالیسم دموکراتیک
ایدئولوژی حاکم بر روژاوا که از نوشتههای عبدالله اوجالان — رهبر زندانی PKK — الهام میگیرد، بر سه پایه استوار است:
- دموکراسی مستقیم: تصمیمگیری از پایین به بالا از طریق شوراهای محلی
- آزادی زنان: سیستم همریاستی (co-presidency) در تمام سطوح، و نیروهای نظامی مستقل زنان (YPJ)
- اکولوژی: توجه ویژه به محیطزیست در سیاستگذاری
منتقدان این سیستم را آرمانگرایانه یا ابزاری سیاسی میدانند. حامیان آن را یک آزمایش دموکراتیک واقعی میشمارند.
تهدیدات امنیتی: ترکیه، داعش و دولت مرکزی
روژاوا همزمان با چند تهدید امنیتی جدی روبهروست:
عملیاتهای نظامی ترکیه
ترکیه نیروهای SDF را به دلیل ارتباط با PKK، سازمانی که آنکارا آن را تروریستی میداند، هدف قرار میدهد. عملیاتهای «شاخه زیتون» (۲۰۱۸) و «چشمه صلح» (۲۰۱۹) بخشهایی از مناطق کُردنشین را تحت کنترل نیروهای تحت حمایت ترکیه درآورد.
سلولهای خواب داعش
علیرغم شکست نظامی داعش در ۲۰۱۹، سلولهای فعال این گروه همچنان در مناطقی از شمالشرق سوریه عملیات انجام میدهند.
آینده پس از اسد
سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ معادلات سوریه را به کلی تغییر داد. دولت انتقالی در دمشق و نیروهای کُرد روژاوا در مذاکرات سختی برای تعیین آینده سیاسی کشور قرار دارند.
زندانیان داعش: یک بحران بینالمللی
نیروهای SDF بیش از ده هزار زندانی مرتبط با داعش را در بازداشت دارند — از جمله شهروندان کشورهای غربی. کمبود منابع، فشارهای امنیتی و بیمیلی کشورهای غربی برای بازگرداندن شهروندانشان، این مسئله را به یکی از بحرانهای حلنشده تبدیل کرده است.
چشمانداز: نامعلوم اما مقاوم
آینده روژاوا در هالهای از ابهام است. فشارهای نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک همزمان این منطقه را در فشار قرار دادهاند. با این حال، جامعهای که در طول سالهای جنگ شکل گرفته، نشان داده که ظرفیت انعطاف و مقاومت بالایی دارد.
پرسش اصلی این نیست که روژاوا در برابر فشارها ایستادگی میکند یا نه — تاریخ نشان داده که ایستادگی میکند. پرسش اینجاست که این مقاومت به چه شکلی ادامه خواهد یافت.